Bąkowska Ewa ps. Ewa

ewa_bakowskaUr. W 1931 roku w rodzinnym majątku Jaxa-Bąkowskich, herbu Gryf.

Pochodzi ze starej szlacheckiej rodziny Jaxa-Bąkowskich, herbu Gryf.
Historia majątku sięga roku 1783.

W latach 1783-1784 posesorem zastawnym Kraśnicy był Slaski (być może Ślaski czy też raczej Śląski). W lipcu 1827 roku Franciszek Jaxa-Gryf Bąkowski odkupuje prawo dzierżawy dóbr Kraśnica od Macieja Goliszewskiego i buduje dwór. Po wybudowaniu dworu w 1830 r. dobra w Kraśnicy przejmuje rejentalnie jego syn Antoni z żoną Izabelą z Rudzkich.

Według Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego folwark Kraśnica, oddalony od rzeki Pilicy o 4 wiorsty, miał rozległości 1729 mórg: grunta orne i ogrody stanowiły 464 morgi, łąki 65, wody 4, lasy 692, zarośla 465, a nieużytki i place 39 mórg; były 4 budynki murowane i 14 z drzewa. Przez dobra rzeczka Sąsiecznica (Słomianka) przepływa.

Dziedzic Antoni Jaxa-Bąkowski z Izabelą z Rudzkich mieli dwanaścioro żyjących dzieci: siedmiu synów i pięć córek (jeden syn zmarł). Syn Henryk Eligiusz Leopold za udział we władzach powstania styczniowego został skazany przez Trybunał Wojenny na karę śmierci. Wyrok ten został zamieniony na 8 lat katorgi. Aby uzyskać tak korzystną zmianę wyroku dla syna, ojciec Antoni Jaxa-Gryf Bąkowski, dziedzic Kraśnicy, sprzedał 345 mórg lasu zwanego Felgustów (w okolicy opowiadano, że przegrał w karty na rzecz Gierszt Drużbackiego, właściciela Zameczka) i uzyskaną ze sprzedaży gotówkę przekazał carskiemu namiestnikowi. W 1878 r. Antoni Bąkowski przekazał 512 mórg i 74 pręty grubego lasu swoim trzem synom: Aleksandrowi, Marcelemu (Antoniemu) i Henrykowi. Ci w podziękowaniu przydzielony obszar nazwali od imienia ojca Antoniowem. Tak więc historia graniczącej z Kraśnicą, typowo podworskiej wsi Antoniów jest stosunkowo krótka, liczy bowiem zaledwie 132 lata.

Córki Antoniego po wyjściu za mąż zostały wywianowane. Syn Ludwik zdobył wykształcenie medyczne i jako lekarz osiadł w Warszawie, a synowie Stanisław i Alfred po uzyskaniu wykształcenia chemicznego zatrudnili się w cukrowni na Podolu. Majątek ziemski Kraśnica otrzymał najmłodszy syn Gustaw, który jako prawnik pełnił urząd sędziego w Sądzie Pokoju w Opocznie.

Po Gustawie majątek w Kraśnicy przejął jego syn Jerzy Jaxa Bąkowski (ur.17.06.1897 r.) Jerzy uzyskał tytuł inżyniera rolnika na SGGW w Warszawie w 1921 roku. Po ukończeniu studiów gospodarował razem z żoną Ormianką – Anną Wartanowicz we własnym majątku ziemskim w Kraśnicy z stadniną koni arabskich. W czasie wojny polsko-bolszewickiej, będąc jeszcze studentem, Bąkowski wstąpił jako ochotnik do 1 Pułku Kawalerii i w nim odbył kampanię wojenną. Odznaczony został m.in. Krzyżem Walecznych. Ukończył Podchorążówkę Kawalerii Rezerwy w Grudziądzu i został przydzielony, jako rezerwista, do 10. Pułku Strzelców Konnych w Łańcucie. Po odbyciu ćwiczeń, mianowany był podporucznikiem, a następnie porucznikiem. 19 sierpnia 1939 roku został zmobilizowany. Prawdopodobnie został 22 września zatrzymany przez wojska radzieckie we Lwowie i osadzony w Starobielsku, został zamordowany wiosną 1940 r. w Charkowie.

Córką Jerzego Jaxa Bąkowskiego herbu Gryf i Anny Wartanowicz była właśnie urodzona w 1931 roku Ewa Bąkowska.

ewa_bakowska_dwor

Z uczynności gospodarzy dworku w Kraśnicy wielokrotnie korzystał Oddział Wydzielony Wojska Polskiego, jednak w samym dworze Hubal nigdy nie był. Może nie chciał narażać rodziny. Dobrzański był kuzynem rodziny Drużbackich z majątku w Zameczku, spokrewnionych z Bąkowskimi.

Do oddziału Hubala dołączył kuzyn Bąkowskich, Henryk Ossowski ps. „Dołęga”, który został adiutantem majora.

Spotkanie Hubalczyków w Łodzi w szkole noszącej imię Hubala – kwiecień 1971. Od lewej: Józef Pruski, Eugeniusz Wilczyński i Henryk Ossowski.

Spotkanie Hubalczyków w Łodzi w szkole noszącej imię Hubala – kwiecień 1971. Od lewej: Józef Pruski, Eugeniusz Wilczyński i Henryk Ossowski.

Legenda, jakich wiele, krążąca wokół Hubala głosiła, że Ossowski przyjechał do oddziału na koniu podarowanym dowódcy przez Annę Bąkowską. Jednak prawda jest taka, że dziedziczka Kraśnicy postanowiła podarować Demona, przepięknego konia, pełnej krwi angielskiej majorowi Hubalowi, do którego zaprowadził go stangret Stanisław Konecki. Wrócił pieszo, z pokwitowaniem.

Zaś w sławnym filmie „Hubal” twórcy uwiecznili te scenę gdzie młoda dziewczyna – Ewa Bąkowska prowadzi mjr Hubalowi właśnie wspomnianego konia.

„Domon” – koń podarowany przez Annę Bąkowską z Kraśnicy na rzecz oddziału majora Hubala.

„Domon” – koń podarowany przez Annę Bąkowską z Kraśnicy na rzecz oddziału majora Hubala.

Podziękowanie za dar konia, którego Anna Bąkowska (Wartanowicz) z Kraśnicy przekazała na rzecz Oddziału Wydzielonego. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów rodzinnych Ewy Bąkowskiej. Obecnie w zbiorach Muzeum Regionalnego w Opocznie.

Podziękowanie za dar konia, którego Anna Bąkowska (Wartanowicz) z Kraśnicy przekazała na rzecz Oddziału Wydzielonego. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów rodzinnych Ewy Bąkowskiej. Obecnie w zbiorach Muzeum Regionalnego w Opocznie.

Anna Maria Waratnowicz-Bąkowska, oficjalnie na zlecenie Armii Krajowej prowadziła punkt rozdziału leków, dokąd dostarczano je z Tomaszowa Mazowieckiego, udzielając pomocy partyzantom. Natomiast trzynastoletnia córka Ewa była chyba najmłodszą łączniczką AK na tym terenie. W domu państwa Bąkowskich był punkt kontaktowy.

Anna Maria Waratnowicz-Bąkowska prowadziła majątek do 1945. W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 r. do dworu wkroczyły wojska radziecki. W ciągu jednej nocy ukradziono wszystko: żywy inwentarz, żywność, odzież, pościel, naczynia. Podobnie jak w przypadku innych właścicieli ziemskich, rodzina Bąkowskich musiała opuścić powiat i nie mogli zamieszkać bliżej niż 40 km od jego granicy. Początkowo Anna Maria Bąkowska z dziećmi udała się do rodziny w Piotrkowie Trybunalskim, a następnie do znajomych w Warszawie.

Syn, Stefan Bąkowski brat Ewy Bąkowskiej, dostał się na leśnictwo w Poznaniu, a następnie ukończył wydział mechaniczny na tamtejszej politechnice. Zrobił doktorat i rozpoczął habilitację, ale śmierć w 1980 r. nie pozwoliła mu kontynuować kariery naukowej.

Anna Maria Waratnowicz-Bąkowska z córką Ewą zostały w 1948 r. aresztowane za współpracę z AK i przeciwdziałanie Gwardii Ludowej. Obie odbywały karę więzienia w Opocznie i Piotrkowie Tryb. Dalsze ich losy związane były z Gdańskiem. Tam seniorka rodu została magazynierką w jednej z klinik Akademii Medycznej, a Ewa przygotowywała się do matury. W 1983 r. po ciężkiej chorobie Anna Maria Waratnowicz – Bąkowska zmarła.

Ewa ukończyła technologię żywności na Wydziale Chemii Politechniki Gdańskiej oraz studia magisterskie w Wyższej Szkole Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Obecnie Ewa Bąkowska jest na emeryturze, nadal mieszka w Gdańsku.

Dwór w Kraśnicy, który nie został sparcelowany, sprzedano wiosną 2000 r. prywatnej osobie. Ewa Bąkowska bez powodzenia czyniła od 1990 roku starania o zwrot majątku. W Kraśnicy pozostał tylko grobowiec i prochy przodków rodziny Jaxa-Bąkowskich. Nie uzyskano zgody na wpisanie go do listy zabytków (dom wybudowano w 1830 r.). Spółdzielni, która była właścicielem dworu wcale na tym nie zależało, a nowy właściciel otrzymał dokument stwierdzający, że dwór nie nadaje się do remontu i może zostać rozebrany. Został spalony.

2 czerwca 2010 w Opocznie miała miejsce uroczystość, której głównym punktem było przekazanie Muzeum Regionalnemu w Opocznie przez Ewę Bąkowską dokumentu z podziękowaniem majora Hubala za ofiarowanego Oddziałowi Wydzielonemu Wojska Polskiego konia Demona.

Moment przekazania dokumentu

Moment przekazania dokumentu

źródło informacji:
Agencja Wydawnicza PAJ-Press
Historie Ormian w Polsce
Portal o Brzustowie
Tygodnik Opoczyński
Strona poświęcona majorowi Henrykowi Dobrzańskiemu-Hubalowi