Grygielewicz Irena ps. Młody Las

Żołnierz Armii Krajowej Okręgu Nowogródek, kryptonimy: „Lotnisko”, „Kurki”, „Cyranka”, „Nów”, „Las”, „Grzyb”. Porucznik Wojska Polskiego w stanie spoczynku, odznaczona Krzyżem Armii Krajowej, Medalem Wojska Polskiego, Krzyżem Partyzanckim, Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Odznaką żołnierza AK Okręgu Wileńsko-Nowogrodzkiego, Odznaką Akcji Burza, Medalem 25-lecie Okręgu Pomorskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Pochodzi z bardzo patriotycznej rodziny czego najlepszym dowodem jest fakt, iż tak Irena, jak i jej siostry Meleania, Genowefa i brat Wacław, wszyscy należeli do Armii Krajowej, a siostry odbyły zesłanie na ziemi Sybiru.

Irena Grygielewicz, pseudonim, ps. „Młody Las”, urodzona w 1929 roku, zaprzysiężona w Armii Krajowej 1 lipca 1942 roku, pełniła funkcję łączniczki i żołnierza II oddziału wywiadu i kontrwywiadu Stefana Nowaczyka ps. „Rybak”,  ppor. Bojomira Tworzyańskiego pseudonim „Ostoja”, komendanta Ośrodka Szczuczyn „Łąka”, a bezpośrednio chor. Wacława Ługowskiego  pseudonim „Burza” działającej w ramach oddziału II kpt. Bolesława Wasilewskiego pseudonim „Bustromiak”, dowództwa okręgu Nowogrodzkiego ppłk Janusza Prawdzic-Szlaskiego  psuedonim „Prawdzic”, „Borsuk”, następnie ppłk Stanisława Sędziaka pseudonim „Warta” i w końcu mjr Macieja Kalenkiewicz, cichociemnego pseudonim „Kotwicz”.

płk Adam Obtułowicz „Leon”

płk Adam Obtułowicz „Leon”

 

Skład osobowy i struktura Komendy Okręgu:

  • ppłk Janusz Prawdzic-Szlaski „Prawdzic”, „Borsuk”: formalnie 1 września, faktycznie październik 1941 – 26 czerwca 1944 r. (odwołany).
  • ppłk Adam Szydłowski „Poleszczuk”: od 26 czerwca – 17 lipca 1944 r. (aresztowany przez Sowietów).
  • mjr Maciej Kalenkiewicz „Kotwicz”: 17 lipca – 21 sierpnia 1944 r. (wyznaczony przez poprzednika, depeszą z 18 sierpnia oficjalnie mianowany przez KG AK, poległ w walce).
  • ppłk Janusz Prawdzic-Szlaski „Prawdzic”, „Borsuk”:
    17 – 19 lipca 1944 r. (bez nominacji, wyznaczony przez komendanta połączonych Okręgów Wilno i Nowogródek, przekazał komendę).
  • p.o. kpt./ppłk Stanisław Sędziak „Warta”: 22 sierpnia 1944 (formalnie od 28 sierpnia) – listopad 1944 r. (wyznaczony przez poprzednika, przekazał komendę).
  • p.o. por./rtm. Jan Skorb „Puszczyk”, „Skorb”: listopad/grudzień 1944 – kwiecień/(maj ?) 1945 r.
Od lewej: ppłk Janusz Prawdzic-Szlaski „Prawdzic”, „Borsuk”, ppłk Adam Szydłowski „Poleszczuk”, mjr Maciej Kalenkiewicz „Kotwicz”, p.o. kpt./ppłk Stanisław Sędziak „Warta”, p.o. por./rtm. Jan Skorb „Puszczyk”, „Skorb”.

Od lewej: ppłk Janusz Prawdzic-Szlaski „Prawdzic”, „Borsuk”, ppłk Adam Szydłowski „Poleszczuk”, mjr Maciej Kalenkiewicz „Kotwicz”, p.o. kpt./ppłk Stanisław Sędziak „Warta”, p.o. por./rtm. Jan Skorb „Puszczyk”, „Skorb”.

 

Województwo Nowgródzkie mapa z 1929 roku

Województwo Nowgródzkie mapa z 1929 roku

 

okreg_nowogrodek

Te struktury wywiadu Komendy Okręgu Nowogródzkiego powstawały w oparciu o struktury IV odcinka organizacji Wachlarz – Wywiadu dalekiego ZWZ.

Przy tym należy pamiętać o charakterystyce terenu w której funkcjonować  strukturom ZWZ – AK, w obliczu bezwzględności aparatu sowieckiego, masowych aresztowań i zsyłek, a następnie niemieckiego, litewskiego i białoruskiego.

Wywiadowi okręgu udało się wprowadzić „wtyczki” do większości instytucji i urzędów zorganizowanych przez niemieckie władze okupacyjne, a także do kolaboranckich instytucji, utworzonej przez Niemców administracji i policji białoruskiej. Osoby te rozwinęły dobrze prosperującą siatkę wywiadowczą, informującą Komendę Okręgu o poczynaniach władz okupacyjnych. Umożliwiały one też przeprowadzenie skutecznych akcji bojowych, dostarczając danych o siłach niemieckich i ich dyslokacji.

Należy także nadmienić, że od drugiej połowy 1941 r., w Baranowiczach funkcjonował Odcinek I Referatu Wschód, Oddziału II Komendy Głównej ZWZ-AK. Referat ten noszący kryptonim „WW-72″, utworzono po agresji Wehrmachtu na ZSRR, w celu utworzenia sieci wywiadowczej, która zbierałaby informacje posuwając się wraz z linią frontu.

Wszystkie Łączniczki specjalnie wywiadu Armii Krajowej, łączył wielki – żarliwy patriotyzm, poczucie godności narodowej i osobistej oraz wola walki. Służby wywiadu były w strukturach pionowych i poziomych Armii Krajowej. W literaturze poświęconej wojnie i okupacji pracę tę nazywano „cichym frontem” lub „krwioobiegiem”, zasilającym cały kraj życiodajną siłą.

Służba pomocnicza kobiet była niezwykle niebezpieczna, trudna i wyczerpująca zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Zdumiewa fakt, że te dziewczęta ginęły cicho – najczęściej nie sypiąc nikogo, nie korzystając z dobrodziejstw zbawczej pigułki.

Tak jak Irena zawsze obciążone materiałami kompromitującymi, ciężkimi ponad siły paczkami z zapalnikami, spłonkami, materiałem minerskim, bronią, umundurowaniem, bibułą czy środkami sanitarnymi, działały najczęściej w pojedynkę, samotnie, bez żadnego oparcia i obstawy, zdane były na własne siły, własną inwencję i szczęśliwy traf. Ich obronę stanowiła właśnie ich bezbronność lub pigułka cyjankali. Płaciły też cenę wysoką, napięciem nerwów, trwałymi urazami psychicznymi, kalectwem lub życiem.

Ośrodek Szczuczyn „Łąka”

Komendanci:

chor. Wacław Ługowski „Burza”

chor. Wacław Ługowski „Burza”

chor. Wacław Ługowski „Burza”

ppor. Kazimierz Krzywicki „Wiesław”: styczeń – 1 sierpnia (?) 1943 r.

ppor. Bojomir Tworzyański „Ostoja”: sierpień (?) 1943 – maj 1944 r.

chor. Wacław Ługowski „Burza”: ?? – ??

ppor. Józef Raubo „Zenit”: 1944 – styczeń 1945 r..

Ośrodek liczył 5 kompanii (po 3-5 plutonów):

Kompania Szczuczyn „Ugór”
Dowódcy:
N.N. „Wańka”
ppor. Jan Borysewicz „Bzura”.: ?? – marzec 1944 r.
ppor. Józef Bortnik „Bol-Bor”

Kompania Wasiliszki „Pastwisko”
Dowódcy:
ppor. Franciszek Stankiewicz „Alint”
ppor. Bojomir Twoyrzański „Ostoja”.: ?? – 1 lipca 1944 r.
ppor. Kotański „Sawicz”

Kompania Wawiórka (Wasiliszki II) „Wygon”
Dowódcy:
ppor. Bronisław Filipowicz „Mały”

Kompania Żołudek „Trawnik”
Dowódcy:
por. Mieczysław Szczerski „Szczerbiec”
ppor. Zygmunt Wilkin „Wilk”: lipiec 1942 – ??

Kompania Ostryna-Kamionka „Moczary”
Dowódca:
por. Kazimierz Dogil „Sawko”

Po przejściu znanego a Gór świętokrzyskich por. Jana Piwnika cichociemnego ps. „Ponury” struktury wywiadu w oparciu weszły w skład VII batalionu 77 pułku piechoty Armii Krajowej, Zgrupowania Zachód Okręgu Nowogródek AK. Wtedy to zaczął się nowy okres w dziejach i walce młodziutkiej Ireny Grygielewicz. Stefan Nowaczyk ps. „Rybak” wspaniały człowiek, który zginął tragicznie w Gdańsku w 1969 roku, doprowadził do pełnego wywiadu niezbędnego do wykonania przez porucznika Jana Piwnika cichociemnego ps. „Ponury” istotnego zadania komendy okręgu by w dniu 29 kwietnia 1944 roku opanować na kilka godzin miejscowość Szczuczyn, rozbrajając silny posterunek żandarmerii, zdobyć placówkę SD, zabrać listy konfidentów i dokumentacje oraz umożliwić przyłączenie się do partyzantki sparzającym podziemiu białoruskim i ukraińskim policjantom. Akcja była kopią zajęcia miejscowości Końskie przez Por Waldemara Szwieca cichociemnego, ps. „Robot” z zgrupowania świętokrzyskiego „Ponurego”. W tej to akcji brały udział wspólnie tak obie siostry Melania Grygielewicz, pseudonim „Pszczółka” i Irena Grygielewicz ps. „Młody Las” , utrzymując w ośrodku koordynacji akcji przy ul. 11 listopada w Szczuczynie, kontakt i łączność z oddziałami por Wiktora Ginela pseudonim „Czertwan” i  plut chor. Stanisława Bialeckiego ps. „Scevola”, jak i ich brat kpr. Wacław Grygielewicz ps. „Mamut” d-ca drużyny w 1 kompanii VII batalionu 77 pułku piechoty Armii Krajowej Ziemi Lidzkiej.  Ta brawurowa i krwawa akcja w „świętokrzyskim stylu” Ponurego wpisała się w dzieje Nowogródzkiej AK i pokazała realne siły liczącego 250 ludzi VII batalionu 77 pułku.

Pełną wersję tych wydarzeń umieścił w swojej książce pt:  ”Reportaż z tamtych dni” Cezary Chlebowski, znany pisarz historyk znawca dziejów „Ponurego”.

Koniec operacji wileńskiej AK, mimo sukcesu oswobodzenia Wilna doprowadził do hekatomby aresztowań i zsyłek 5 tysięcy z ogólnej liczby 9 tysięcy żołnierzy AK biorących udział w walkach o Wilno. Ten los spotkał także młodą łączniczkę Irenę Grygielewicz ps. „Młody Las”, aresztowaną 13 grudnia 1944 roku, która po przesłuchaniach, torturach i śledztwie została wywieziona w czerwcu 1945 na północ Rosji. Gehenna zimowego ścinania drzew, życie w ziemlankach o brukwi i kapuście, ze zmarłymi współtowarzyszami broni- żołnierzami Armii Krajowej, po to by uzyskać dodatkową racje kapuścianej bryi, walka o przetrwanie wśród kryminalistów i morderców to koszmarny sen prawdziwych tamtych dni.

Powróciła do kraju w 14 kwietnia 1954 roku jak nieliczni z tych,  którym udało się przetrwać na „Nieludzkiej Ziemi”.

Także Melania Zielińska (z domu Grygielewicz) ps. „Pszczółka” która zmarła 16 lipca 2009, łączniczka VII batalionu 77 pułku , oraz starsza siostra Ireny, Pani Genowefa Kończewska (z domu Grygielewicz),  pseudonim „Śmieszka”, „Józia”, żołnierz Armii Krajowej, także porucznik Wojska Polskiego w stanie spoczynku, z Okręgu Nowogrodzkiego AK, nasza koleżanka członek naszego Koła, współdzieliły niedolę tortur i zsyłki NKWD.

Irena Grygielewicz ps. „Młody Las”, przez cały czas, do ostatnich chwil swego życia, była aktywny członkiem naszego kombatanckiego środowiska. Wierna przysiędze AKowskiej, starała się cały czas nieść etos Armii Krajowej, dawać świadectwo prawdzie o trudnych minionych dniach wojny, okupacji. Była ważnym ogniwem naszego żołnierskiego akowskiego łańcucha.

Zmarła 28 września 2014 r., pochowana na Kwaterze  Żołnierzy Armii Krajowej Cmentarza Łostowice w Gdańsku w dniu 1 października 2014 r.