Historia Koła

Wobec zbliżających się zmian transformacji ustrojowej w PRL-u, w marcu 1989 roku w Warszawie, a w Gdańsku w maju 1989 roku zawiązał się Zarząd Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej. Po zatwierdzeniu przez Sąd Rejonowy rozpoczęliśmy organizacje ogniw Stowarzyszenia.

Stowarzyszenie Żołnierzy Armii Krajowej powstało jako Okręg w Sopocie 7 maja 1989 roku. Potem na Zjeździe Krajowym w dniu 4 lutego 1990 przekształcono i scalono Stowarzyszenia w Polsce i na świecie w Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, który pod ta nazwą trwa po dzień dzisiejszy.

Koło Gdańsk- Wrzeszcz powstało 9 września 1989.

W dniu 9 września odbyło się zebranie organizacyjne na którym wybrano Zarząd w składzie:

  • Prezes Roman Rakowski O/ Lwów
  • Ryszard Moszczyński O/Jodła
  • Zofia Gawlicz O/ Lwów – sekretarz
  • Jerzy Hłasko O/Lublin – skarbnik
  • Piotr Połomski O/Małopolska
Zebranie założycielskie Koła Wrzeszcz Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej. Stoją od lewej: Jerzy Hłasko, Ryszard Moszczyński, Ireneusz Durlik. Siedzą od lewej: Roman Rakowski, Zofia Gawlicz, Olgierd Christa, Kazimierz Śliwa CC, Robert Drzewiecki.

Zebranie założycielskie Koła Wrzeszcz Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej.
Stoją od lewej: Jerzy Hłasko, Ryszard Moszczyński, Ireneusz Durlik.
Siedzą od lewej: Roman Rakowski, Zofia Gawlicz, Olgierd Christa, Kazimierz Śliwa CC, Robert Drzewiecki.

W listopadzie 1989 roku odbyła się pierwsza msza św. w kościele NSJ, przy udziale wojska, pocztu sztandarowego, chóru parafialnego. Była to podniosła chwila, gdy bez lęku i obaw żołnierze Armii Krajowej, Ci wyklęci i szykanowani, poniżani i więzieni, zwani „zaplutymi karłami reakcji”, z dumą i wzruszeniem zaśpiewali hymn ukochanej Armii Krajowej „O Panie, któryś jest na niebie”. Kościół był wypełniony po brzegi wiernymi, którzy nagle wśród sąsiadów z kościelnej ławki, sąsiedniego domu, czy znajomych twarzy odkrywali cichych bohaterów tamtych dni niezłomnych Żołnierzy Armii Krajowej.

Mszę Św. sprawowali śp. Ks. Prałat Mikołaj Samp wieloletni proboszcz parafii NSJ, wraz z byłym wikarym Parafii NSJ, kapelanem ZHP i Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego w latach 1981-1988, a obecnie proboszczem parafii pw. Opatrzności Bożej na Zaspie, kustoszem kaplicy bł. Jana Pawła II, ks. Kazimierzem Wojciechowskim, który wygłosił podniosłą homilię nawiązując do cnót, etosu Armii Krajowej i ich bohaterów.

Ś.P. Ksiądz Kanonik Mikołaj Samp Proboszcz Parafii pw. Najświętszego Serca Jezusowego wita przybyłych AK’owców na pierwszą mszę świętą.

Ś.P. Ksiądz Kanonik Mikołaj Samp Proboszcz Parafii pw. Najświętszego Serca Jezusowego wita przybyłych AK’owców na pierwszą mszę świętą.

Celebransi pierwszej mszy świętej: Ś.P. Ksiądz Kanonik Mikołaj Samp Proboszcz Parafii pw. Najświętszego Serca Jezusowego i Ksiądz Kazimierz Wojciechowski, wtedy wikary parafii NSJ, a obecnie Proboszcz Parafii pw. Opatrzności Bożej w Gdańsku Zaspie.

Celebransi pierwszej mszy świętej: Ś.P. Ksiądz Kanonik Mikołaj Samp Proboszcz Parafii pw. Najświętszego Serca Jezusowego i Ksiądz Kazimierz Wojciechowski, wtedy wikary parafii NSJ, a obecnie Proboszcz Parafii pw. Opatrzności Bożej w Gdańsku Zaspie.

Portret ks Józefa Zator Przytockiego na mszy św., 1989r.

Portret ks Józefa Zator Przytockiego na mszy św., 1989r.

Na tej mszy Prezes Roman Rakowski O/ Lwów zapowiedział, nawet nie konsultując tego z Zarządem, że w kościele umieścimy tablice ku pamięci kawalera Orderu Wojennego Virtuti Militari, Kawalera Krzyża Walecznych, dziekana Korpusu Okręgu Armii Krajowej Kraków, Śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego, ps. „Czerrmosz”. Śp. Ks. płk Józef Zator-Przytocki, był też pierwszym polskim proboszczem tutejszej parafii we Wrzeszczu z nominacji Bp. Spleta, a faktycznie w wyniku jeszcze konspiracyjnego spotkania kapelanów Armii Krajowej z Księciem Kardynałem Adamem Sapiehą w Krakowie w listopadzie 1944 roku , wtedy wyznaczony przez Arcybiskupa Krakowskiego na tę parafię. W 1948 roku aresztowany przez UB, po ciężkim śledztwie i torturach w X pawilonie więzienia na Mokowie w Warszawie, skazany na 15 lat więzienia, zamieniony potem na 8-letni wyrok. Zwolniony z więzienia we Wronkach w kwietniu 1955 roku, do swojej parafii Najświętszego Serca Jezusowego nie mógł już wrócić.

Rosło Koło. Na dzień 31 grudnia 1989 roku mieliśmy na naszych listach żołnierzy AK, 494 członków.

W lutym 1990 roku odbył się I Zjazd Krajowy Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej, wraz z zaproszonymi delegatami związków Żołnierzy AK na obczyźnie, który zmienił nazwę Stowarzyszenia na obecnie istniejąca Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej.

Pierwszy „Opłatek” w styczniu 1990 roku był wspaniały. Były łzy wzruszenia, łamany opłatek jak w dawnych „podziemnych czasach”, ale też kolędy i radość ze dane nam było dożyć tych dni, a „nasi” księża Śp. Ks. Prałat Mikołaj Samp proboszcz parafii NSJ i Ks. Kazimierz Wojciechowski proboszcz parafii pw. Opatrzności Bożej, duchowy opiekun naszych koleżanek i kolegów z Domu Kombatanta w jego parafii, wygłosili piękne i wzruszające modlitwy i słowo Boże.

W tymże roku 1990 odbyła się nasza pierwsza pielgrzymka na Jasną Górę, gdzie oddaliśmy hołd Matce Bożej, Hetmance Żołnierza Polskiego, dziękując za dar życia, modląc się za koleżanki i kolegów, towarzyszy broni, żołnierzy Armii Krajowej, którym nie było dane doczekać smaku wolnej Polski, oraz prosząc o Matczyne błogosławieństwo na dalsze lata i potrzebne siły do pracy na rzecz naszej organizacji.

Wyjazd Koła AK do Warszawy na obchody 50-lecia istnienia Armii Krajowej, rok 1992.

Wyjazd Koła AK do Warszawy na obchody 50-lecia istnienia Armii Krajowej, rok 1992.

W listopadzie 1990 roku w rocznicę śmierci śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego w kościele NSJ odbyło się uroczyste poświęcenie sztandaru naszego Koła.

Chrzestnymi sztandaru byli: Dr Janina Cebertowicz O/ Warszawa i Józef Łopaciński O/ Wilno

Awers i rewers sztandaru Koła Gdańsk Wrzeszcz Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Awers i rewers sztandaru Koła Gdańsk Wrzeszcz Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Poświecenia sztandaru dokonał Ks. Infułat Stanisław Bogdanowicz, proboszcz Bazylik Najświętszej Marii Panny, wieloletni duszpasterz diecezjalny d/s kombatanckich, następca Śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego.

Należy dodać iż rok rocznie od 26 listopada 1979 roku odprawiana jest msza święta za spokój duszy śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego w kościele NSJ, z inicjatywy wtedy nieformalnie stowarzyszonej Grupy Kombatantów przy kaplicy Królewskiej w Gdańsku . W Kaplicy Królewskiej „nielegalnie” w czasach rządów komunistycznych, odbywały się opłatkowe spotkania bożonarodzeniowe spotkania Grupy Kombatantów, AKowców i Msze Święte, z udziałem J.E. Księdza Biskupa Tadeusza. Gocłowskiego.

W listopadzie 1991 roku została wykonana tablica ku pamięci śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego, naszego kapelana AK, poświęcona przez J.E. Ks. Arcybiskupa Tadeusza Gocłowskiego. W tej podniosłej i doniosłej mszy świętej i uroczystości, wzięli udział wierni z wielu parafii z całego Gdańska, sztandary 35 jednostek Żołnierzy Armii Krajowej w tym 18 z Okręgu Krakowskiego AK, Szef Sztabu 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej płk Jan Cieślak ps. „Maciej”, kompania reprezentacyjne jednostki „Niebieskich Beretów”, oddział reprezentacyjny Garnizonu Gdańskiego, kompania Marynarki Wojennej, kompania Morskiego Oddziału Straży Granicznej, orkiestra wojskowa.

Ta wielka uroczystość została zakończona defiladą wojska i pocztów sztandarowych przed głównym wejściem do świątyni w takt „Warszawianki” i „Pierwszej Brygady”.

Kadry z filmu powstałego w dniu poświęcenia tablicy ku pamięci śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego.

Kadry z filmu powstałego w dniu poświęcenia tablicy ku pamięci śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego.

 

W listopadzie 1998 roku na tablicy śp. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego odsłonięto, Krzyż Kapelana Wojska Polskiego nadany pośmiertnie przez Kapitułę i ks. Biskupa Kraszewskiego. Jest to jedyne takie odznaczenie przyznane w Gdańskiej Archidiecezji.

W każdym roku organizowaliśmy pielgrzymkę na Jasną Górę ze swym sztandarem, jak zawsze dziękując Pannie Świętej Co Jasnej broni Częstochowy, hetmance Żołnierza Polskiego za dar życia i zdrowia, prosząc o łaskę wiekuistego odpoczynku dla naszych koleżanek i kolegów co odeszli na wieczna Służbę przed Ojca Tronem, i patrząc kogo z nas Pan powoła przed następna pielgrzymką. To właśnie tam na Jasnej Górze, my „dumni i sponiewierani” byliśmy otoczenia ciepłem i troską, modlitwą i posługa kapłańską, organizacyjną pomocą i wyrozumiałością przez wspaniałego kapelana organizacji niepodległościowych O. mjr WP dr hab. Eustachego Rakoczego.

W sumie udało się zorganizować do 2006 roku dwadzieścia takich pielgrzymek.

Niestety ze względu na wiek i zdrowie od 2006 roku nie organizujemy już grupowych wyjazdów pielgrzymkowych na Jasną Górę, a tylko indywidualne wyjazdy w małych gronach tych którym jeszcze siły i zdrowie na to pozwala, by jednak być przy Hetmanki Tronie, dziękując za wszystko i wszystkich.

W roku 1998 wystąpiliśmy do władz Miasta Gdańska o nadanie imienia naszego kapelana Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego ulicy przy której jest „jego” świątynia.

Dziś Koło ma siedzibę w Domu Katechetycznym przy parafii Najświętszego Serca Jezusowego, w Gdańsku Wrzeszczu, przy ul. Ks. płk Józefa Zator-Przytockiego, i obecnie w roku 2013 po 25 latach istnienia liczy 57 członków a średnia wieku to 90 lat. Zarząd w składzie:

  • kmdr w st. spoczynku Roman Rakowski,
  • mgr Teresa Ciesielska,
  • mjr w st. spoczynku prof. dr hab. n. med. Stefan Raszeja,
  • mjr w st. spoczynku dr Witold Kasprowicz,
  • por w st. spoczynku inż. Wojciech Organek,

realizuje dzieło utrwalania etosu Armii Krajowej wśród młodego pokolenia, po przez spotkania w szkołach, i na uczelniach, środowiskach naukowych, w wojsku i w Marynarce Wojennej, a także po przez w miarę swych sił i możliwości czynny udział członków Koła w uroczystościach kościelnych i państwowych.

By nie zgasła pamięć o tych co odeszli, o tym czego dokonali, o wartościach zawsze prawdziwych, by NA ZAWSZE BYŁY W SERCACH SŁOWA:

„Byłaś dla nas radością i dumą, jak stal prężna,
jak żywioł surowa, ustom – pieśnią, sercu – krwawą łuną, Armio Krajowa! (…).
Nas nie stanie, lecz Ty nie zaginiesz.
Pieśń Cię weźmie, legenda przechowa.
Wichrem chwały w historię popłyniesz,
Armio Krajowa!”

 

Autor wiersza: Zbigniew Kabata ps. Bobo

Autorzy tekstu: Roman i Wojciech Rakowscy